Zo'n gigantisch meer leegpompen was een Herculeswerk. Gelukkig deed de stoomkracht in deze tijd zijn intrede. Verschillende machines en modellen in het museum laten zien hoe stoommachines werken. Met deze moderne techniek werd het hele meer in slechts vier jaar drooggelegd door maar drie stoomgemalen! In 1852 was er geen water meer in de polder.

Terwijl we lezen over de stoomtechniek gaat een vrijwilliger een demonstratie geven van het gemaal. Wij snellen naar de machinekamer: dat willen we natuurlijk niet missen! Zodra we binnen zijn, snappen we meteen dat dit de grootste stoommachine ter wereld is. Wauw, wat een bakbeest! Met wat knarsen en piepen komt de machine in beweging. Tegenwoordig is de machine hydraulisch aangedreven, maar vroeger dus met stoom. Het contragewicht boven ons hoofd beweegt daardoor op en neer. Dit gewicht weegt wel 80.000 kilo. De acht balansarmen bewegen mee en zijn verbonden met de zuigers buiten, die het water omhoog pompen. Met elke beweging kan de machine 64.000 liter water verplaatsen. Als het gemaal op volle kracht werkt, is dat 320.000 liter per minuut. Deze stortvloed aan water wordt dan doorgesluisd naar de ringvaart om afgevoerd te worden.

Benieuwd hoe het gemaal in beweging eruitziet? Check onze Instagram voor een idee van de kracht van dit gemaal!

Na de indrukwekkende demonstratie vervolgen we ons museumbezoek naar het Polderpaviljoen. Hier bekijken we een tentoonstelling over de cultuur van de Haarlemmermeer en wat er gebeurd is met het nieuwe land dat is vrijgekomen. Culturele, industriële en alledaagse objecten liggen verspreid door de zaal. Wij snuffelen rond tussen alle tafels met interessante objecten. Er is geen vaste route, waardoor je grasduint door de geschiedenis. Samen met het gemaal krijg je zo een volledig beeld van het ontstaan en de ontwikkeling van Haarlemmermeer.

We gaan alles laten bezinken en strijken neer bij het theehuis Cruquius voor de lunch. Het is prachtig weer, dus we zitten buiten op het terras. Vanaf ons tafeltje hebben we uitzicht op het gemaal en op de ringvaart. Om de zoveel tijd komt er een bootje of een kano langsvaren. Dit rustgevende tafereel zorgt dat we nog extra genieten van ons eten. Hierna zijn we helemaal opgeladen en klaar voor nog een middag geschiedenis en kunst!

Op naar onze volgende stop: Kunstfort Vijfhuizen. Dit fort is onderdeel van de Stelling van Amsterdam, een waterverdedigingslinie die rondom Amsterdam ligt. De bijzondere linie met meer dan veertig forten behoort tot het UNESCO werelderfgoed. De twee forten die we vandaag bezoeken liggen allebei aan de Geniedijk, die de Haarlemmermeer doorkruist. Terwijl we van uitje naar uitje rijden zien we meer van het polderlandschap. We toeren langs kabbelende kanalen en groene velden. Vliegtuigen op weg naar Schiphol suizen laag over het landschap heen. Zo zien we de twee kanten van Haarlemmermeer: tegelijkertijd metropolitaan en pastoraal.

Zodra we het terrein van Kunstfort Vijfhuizen oplopen, komt de hedendaagse kunst ons al tegemoet. Buiten staan allerlei sculpturen tentoongesteld. Het meest indrukwekkend vinden wij Sluipweg, waarlangs de dood heeft weten te ontsnappen van Hans van Houwelingen. Dit is een pad dat rondom en over het fort loopt, gemaakt van grafstenen en -zerken. We lopen het intrigerende pad af voor we de verkoeling opzoeken in het fort zelf.

Binnen zijn ze druk bezig met het opzetten van de groepstentoonstelling De vergetelheid was onvermijdelijk. Deze tentoonstelling over de nalatenschap van de mens is vanaf 21 juni te bezoeken. Wij hebben geluk en mogen alvast een kijkje nemen voor de officiële opening.

Kunsthistoricus Roel Arkesteijn is bezig met het installeren van een kunstwerk van Brandon Ballengée. Het bestaat uit een rij glazen bakjes met daarin geprepareerde kikkertjes. "Brandon Ballengée is niet alleen kunstenaar, maar ook wetenschapper. Hij heeft al deze kikkers verzameld bij Sittard in de buurt. De diertjes waren niet gezond. Ze hebben allemaal de afwijking missing limb deformities, oftewel te weinig pootjes." We gluren in de glaasjes naar de opmerkelijke kikkers. Ze zijn geprepareerd met middelen waardoor het skelet en kraakbeen felblauw en paars kleuren. We krijgen er maar de kriebels van. "Het is ook een confronterend werk", vertelt Roel verder. "De afwijkingen zijn namelijk het gevolg van vervuild water. De installatie is eigenlijk een waarschuwing voor de gevolgen van een vervuild milieu. Dus geen wonder dat jullie de kriebels ervan krijgen." We bedanken Roel voor de uitleg en laten hem verder werken. Terwijl hij doorgaat met het nauwkeurig poetsen van de glazen bakjes, gaan wij door naar het volgende fort.

In het Fort bij Aalsmeer is het museum CRASH gevestigd. In plaats van hedendaagse kunst ligt er in dit fort een schat aan voorwerpen, techniek en kennis over de Tweede Wereldoorlog. CRASH gaat specifiek over de luchtoorlog en het verzet tijdens deze periode. Een vrijwilliger neemt ons mee op een rondleiding door het museum. Over elke foto, opgegraven vliegtuigmotor en modelvliegtuig weet onze rondleider wel iets te vertellen. Hierdoor komen we van alles te weten over de verschillende vliegtuigen die ingezet werden tijdens de oorlog. We mogen zelfs voelen hoe zwaar een glazen contragewicht is. Vanwege de materiaalschaarste tijdens de oorlog is dit contragewicht van glas gemaakt in plaats van het gebruikelijke lood.

Via foto's en objecten krijgen we een idee van wie er in deze vliegtuigen vlogen. Zo zien we een vals persoonsbewijs van piloot John D. Carmichael. Er staat dat hij doofstom is, zodat hij niet door de mand valt vanwege zijn accent en gebrek aan Nederlands. Ook bewonderen we de verlovingsjurk die gemaakt is van parachutestof. Met die parachute is verzetsstrijdster Jos Gemmeke vanuit Engeland naar Nederland gedropt. Vooral het speelvlot gemaakt van gedropte voedselblikken maakt indruk op ons. Het raakt ons dat zo'n voorwerp tegelijkertijd vertelt over de honger die mensen hadden en over het vermogen om nog steeds plezier en hoop te hebben.

We eindigen onze toer bij de radiokamer. Je raadt het al: hier staat het helemaal vol met apparatuur uit de Tweede Wereldoorlog. Maar dit zijn geen stoffige artefacten: veel van de radio's functioneren en worden elke zaterdag gebruikt door zendamateurs. Vanuit deze radiokamer bereik je de hele wereld!

Voor we het weten, is het al half vijf. We lopen terug naar de auto en kletsen nog na over alles dat we hebben gezien. Krachtige stoommachines, uitgestrekte polderlandschappen, blauwe kikkers en propellers met kogelgaten erin: bijna te veel om op te noemen. Eigenlijk was een dagje in de Haarlemmermeer te kort! Hier komen wij zeker nog eens terug.