Ontdek Veenhuizen: van pauperkolonie tot werelderfgoed
Veenhuizen is een voormalig kolonie- en gevangenisdorp, ontstaan in 1823 als onderdeel van de Koloniën van Weldadigheid. Met een rondleiding van InVeenhuizen leer je hoe armoede, dwang en discipline het landschap én de mensen hebben gevormd. Tegenwoordig is het dorp UNESCO Werelderfgoed, maar dat was vroeger wel anders.
Op ontdekkingstocht door Veenhuizen
Wat meteen opvalt in Veenhuizen, zijn de lange, rechte lanen en de imposante gebouwen die verrassend goed bewaard zijn gebleven. Meer dan honderd monumenten staan hier dicht op elkaar, elk met een eigen verhaal. Tijdens een rondleiding (op afspraak of standaard op zondag) met een erfgoedgids van InVeenhuizen komt die geschiedenis echt tot leven. En wel met verrassende verhalen over de mensen, de gezinnen die hierheen werden gestuurd en kinderen die opgroeiden tussen gevangenen.
Nu rustig, vroeger grimmig
De sfeer is bijzonder. Aan de ene kant is het rustig, met groene lanen en open ruimtes. Aan de andere kant voel je de onderliggende spanning van wat hier ooit speelde. Dat contrast maakt indruk. Je hoort over spectaculaire ontsnappingspogingen, over het beruchte gevangenisregime en over hoe Veenhuizen langzaam veranderde van een plek voor armenopvang naar een streng gevangenisdorp.
Ontsnap uit een gevangenis
Wie meer wil dan alleen wandelen, stapt op de fiets en verkent met een gids de randen van de kolonie, waar het landschap overgaat in het ruige hoogveen van het Fochteloërveen. Of ga voor een actieve uitdaging en probeer met je team te 'ontsnappen' uit een van de meest beruchte gevangenissen van Nederland: een ervaring die de geschiedenis helemaal tot leven brengt.
Rondleiding uitbreiden
Je kunt een rondleiding combineren met een bezoek aan het Nationaal Gevangenismuseum of neerstrijken bij lokale plekken zoals Brouwerij Maallust en Hotel Bitter en Zoet, waar voormalige gebouwen een compleet nieuwe functie hebben gekregen.
Rondleiding op zondag
Je kunt altijd aansluiten bij de erfgoedwandeling die iedere zondag start bij Hotel Bitter en Zoet. Om 10:30 uur vertrek je samen met een gids voor een tocht van ongeveer anderhalf uur, waarin je ruim twee kilometer door het dorp aflegt. Onderweg wandel je langs statige lanen en indrukwekkende gebouwen, terwijl de gids (een echte Veenhuizer) je meeneemt door ruim 200 jaar geschiedenis. Je kunt alles vragen en krijgt verhalen die je nergens anders hoort. Je ontdekt niet alleen de harde kanten van het zogenaamde ‘Pauperparadijs’, maar ook hoe deze plek zich stap voor stap ontwikkelde tot een voorbeeld van de moderne verzorgingsmaatschappij.
