Verdedigingsmuur van Water: ontdek de Hollandse Waterlinie

Ontdek hoe het water eeuwenlang Nederland beschermde

UNESCO Werelderfgoederen in Nederland Redactioneel door
Foto 1. Polder Blokhoven bij Schalkwijk werd ooit onder water gezet om Nederland te verdedigen. Nu is het een waterbergingsgebied, waar een beeld de herinnering terugroept aan de oude functie in de Hollandse Waterlinie. Foto: Desiree Meulemans

28 augustus 2021 bijgewerkt: 18 januari 2022 Toerisme Landelijk De Hollandse Waterlinie is uniek in de hele wereld. Nergens anders vind je zo'n volledig doordacht verdedigingssysteem, waarbij water wordt gebruikt om de vijand tegen te houden. Een verdedigingslijn van 350 kilometer met dijken, sluizen, gemalen, kanalen, polders die onder water werden gezet en zo'n 96 forten. Veel van deze goed bewaard gebleven historische plekken kun je ook nog eens bezoeken. Allemaal redenen waarom in juli 2021 de hele Hollandse Waterlinie werd erkend als een onvervangbaar UNESCO Werelderfgoed.

Water als bondgenoot

Al in de zeventiende eeuw was in Nederland het water een bondgenoot in de strijd om onafhankelijkheid. Best vreemd als je bedenkt dat Nederland is ontstaan uit de strijd tegen het water. Een strijd die veel drooggelegde polders opleverde. Maar wat ooit is drooggelegd kan net zo makkelijk weer onder water worden gezet. Komen er vijanden aan? Sluizen open en het vijandige leger staat voor een watervlakte in plaats van groene weiden. Een laagje water tot kniehoogte was voldoende, daar kwamen de soldaten, kanonnen, paarden en wagens niet snel doorheen! En aan boten hadden ze niets, daar was dit laagje water veel te ondiep voor. Ook Napoleon, die rond 1800 heerste over Holland, vond het een effectief systeem en liet het verder uitbouwen.

Stelling van Amsterdam

Dat deze waterverdedigingslinie uniek is in de wereld werd al in 1996 erkend. Toen werd de Stelling van Amsterdam, na Schokland, als tweede Nederlands werelderfgoed toegevoegd aan de UNESCO lijst. De Stelling van Amsterdam is een verdedigingskring rond de hoofdstad Amsterdam van ongeveer 15.000 hectare, die loopt van Volendam via IJmuiden, Haarlem, Uithoorn en Weesp naar het Muiderslot en Forteiland Pampus. Wie die ring volgt komt langs meer dan 40 forten, uitgestrekte inundatiegebieden, inlaatsluizen, nevenbatterijen en magazijnen. Hoe groot ook, het is slechts een deel van de Hollandse Waterlinie. Het deel dat we de Nieuwe Hollandse Waterlinie noemen kwam toen niet op de werelderfgoedlijst.

Hele Waterlinie op de lijst

Na de erkenning van de Stelling van Amsterdam als werelderfgoed, werd er flink gelobbyd om ook de Nieuwe Hollandse Waterlinie op de werelderfgoedlijst te krijgen: 85 kilometer van Muiden tot aan de Biesbosch met 45 forten, 6 vestingen, 2 kastelen, 85 mitrailleurkazematten, ruim 700 betonnen schuilplaatsen en kazematten en ruim 100 militaire sluizen en waterwerken. Tegelijkertijd werd ook veel van de waterlinie gerenoveerd, zodat je nu allerlei forten en andere plekken langs de Hollandse Waterlinie kunt bezoeken. Op 26 juli 2021 werd het vele werk bekroond en kwam de hele Hollandse Waterlinie op de lijst. De Stelling van Amsterdam en de Nieuwe Hollandse Waterlinie vormen weer in alle opzichten één geheel.

Bezoek de Hollandse Waterlinie

Wil je dit Nederlandse wereldwonder met eigen ogen zien? Loop dan het Waterliniepad van 350 kilometer en ontdek alle bijzondere plekjes. Dat hoeft niet in één keer, want het pad is onderverdeeld in etappes. Of bezoek het Waterliniemuseum waar je alles te weten komt over de waterlinies en er zelfs virtueel overheen kunt vliegen! Tip: boek het Waterliniemuseum met 20% korting op je tickets.

Enkele forten die leuk zijn om te bezoeken:

  • Het avontuurlijke forteneiland GeoFort in Herwijnen. Reis naar het diepste punt van de aarde, vind de uitgang van het klimaatdoolhof, klim en klauter in de Vleermuisspeurtuin en dwaal door het geurendoolhof. Boek met Boek tickets met 15% korting!
  • Het verborgen Fort Pannerden in Doornenburg waar je op zoek gaat naar het geheim van een soldaat, donkere gangen induikt om het fort te redden in de spannende escape game Elements en de verhalen hoort van de vroegere bewoners. Bestel snel je tickets.
  • Forteiland Pampus voor de kust van Muiden, een plek vol speurtochten en games die je met een speciale sleutel kunt ontsluiten. Volg ook een rondleiding en maak een levensechte ballonvaart over de Stelling van Amsterdam.
  • Misschien wel de mooiste plek van de Hollandse Waterlinie: Fort Hoofddijk en de Botanische Tuinen van Universiteit Utrecht. Loop tussen bomen en planten uit de hele wereld, ontdek de grootste rotstuin van Europa en vind een kas vol vlinders.

    Foto 2. Fort Hoofddijk, midden in de prachtige Botanische Tuinen Universiteit Utrecht. Foto: Botanische Tuinen Universiteit Utrecht
    Foto 3. Fort bij Vechten, één van de vele forten van de Hollandse Waterlinies. Foto bijgesneden voor DagjeWeg.NL. Foto: Jessica de Korte
    Foto 4. Ontdek door aan de 4D-globe te draaien hoe de wereld verandert. Foto: GeoFort
    Foto 5. Vlieg virtueel over de hele Hollandse Waterlinie bij het Waterliniemuseum in Fort bij Vechten. Foto: Waterliniemuseum

    Laatst gewijzigd: 2022-01-18 16:57:39 · Gepubliceerd: 28 augustus 2021 - 1715

Activiteiten Waterliniemuseum Fort bij Vechten

Nu te bezoeken

Tijdwachters van het Fort


NIEUW! Nieuwe GPS speurtocht voor kinderen. FORTtreffelijk heeft een Augmented Reality #kinderfeestje waarbij kinderen foto's moeten maken in andere tijdperken! Boek snel je eigen feestje!

Vanaf volgende week te bezoeken

Biberbunker open tijdens Bunkerdag


Biberbunker open tijdens Bunkerdag

Activiteiten Forteiland Pampus

Nu te bezoeken

Het Verhaal van Pampus Muiden

 
Benieuwd naar het leven van de Pampus-soldaten en hoe alles reilde en zeilde in het fort? Bewandel de belevingsroute van Het Verhaal van Pampus en je bent dichter bij de geschiedenis dan ooit.

Bezoek Markiezenhof Bergen Op Zoom


Museum het Markiezenhof en Museum Tongerlohuys bundelen hun krachten om het verhaal van het kasteel te vertellen, teruggaand tot de twaalfde eeuw.

Kom naar Pampus en leer alles over de vogels.


Leer alles over de vogels op forteiland Pampus. Elke twee weken op woensdag zijn de vogelaars er weer! Een mooie uitje voor jong en ouder.

Vanaf volgende week te bezoeken

Stadswandeling Stadsherauten Steenbergen


Stadswandeling Stadsherauten Steenbergen

Pampus Live: het muziekfestival op Pampus


Na een succesvolle eerste editie van Pampus Live keert het muziekfestival in 2024 terug naar het enige, echte forteiland van Amsterdam: Pampus! op 26 mei is het binnen en buiten het historische...

Binnen enkele weken te bezoeken

Open Stelling +

 
Vaar met een boot naar de verschillende bunkers in het Westland tijdens !

Zaterdag openstelling met korte rondleiding


Zaterdag openstelling met korte rondleiding

Ontdek de Bunkers van Rijksdorp


Ontdek de Bunkers van Rijksdorp

Bezoek Atlantikwall Museum Noordwijk


Atlantikwall Museum Noordwijk gaat weer open. De vleermuizen zijn vrolijk uit hun winterslaap gekomen en vliegen weer uit. De tunnel is daarom weer beschikbaar voor rondleidingen vanaf 3 mei

Zaterdag openstelling met korte rondleiding


Zaterdag openstelling met korte rondleiding