Nazi-kunst voor het eerst te zien in Design Museum Den Bosch

Design Museum Den Bosch |  deel via WhatsApp | Nieuws door

Expositie toont rol van design bij de opkomst van het nazisme

8 september 2019 Geschiedenis Den Bosch, Noord-Brabant Een tot in de details uitgewerkt ontwerp van de ster die joden in de Tweede Wereldoorlog verplicht waren te dragen. Schetsen van gaskamers, helmen met hakenkruizen: het zijn huiveringwekkende voorwerpen die het Design Museum Den Bosch verzamelde voor de expositie Design van het Derde Rijk. Ook manshoge beelden van een door Hitler bewonderde beeldhouwer en een dressoir uit de werkkamer van de nazi-dictator staan nu in de tentoonstelling die met opzet sober en terughoudend is ingericht.

Foto 1. De Bund Deutscher Maedel danst tijdens de Reichsparteitag 1938. Foto: Hugo Jaeger / Getty Images.

Tegenstrijdig design

Hoe kon de nazi-ideologie zo snel en succesvol om zich heen grijpen in het Duitsland van de jaren dertig? Een belangrijke vraag, en nog altijd actueel. Het Design Museum Den Bosch toont de grote rol die vormgeving speelde bij de verspreiding van het nazisme. Denk aan de swastika of de runentekens van de SS. Dat zijn krachtige symbolen die nog altijd heftige reacties oproepen. De expositie laat zien dat alle ontwerpen van de nazi's in dienst stonden van hun denkbeelden. Van luciferdoosjes tot kinderboeken en publieke gebouwen. Het design van de nazi's was niet eenduidig. Aan de ene kant greep het terug op het verleden. De nazi's lieten zich inspireren door eeuwenoude gebruiksvoorwerpen van Duitse boeren. Zo is het ontwerp van een tentoongestelde SS-dolk geïnspireerd op een 15e-eeuws mes. Deze voorwerpen waren volgens de nazi's niet aangetast door moderne ideeën uit de vormgeving. Het design was 'zuiver', om het in nazi-termen te zeggen. Tegelijk wilde nazi-Duitsland het meest vooruitstrevende land ter wereld zijn. Dat uitte zich in het ontwerp van de Volkswagen Kever en de revolutionaire filmtechnieken van Leni Riefenstahl. Beide zijn te zien in de expositie.

Op zoek naar een dialoog

De gruwelijke geschiedenis van de Holocaust komt ook zeker aan bod in het Design Museum Den Bosch. Er ligt een ontwerp van de gaskamers waarmee de nazi's tijdens de Holocaust miljoenen mensen vermoordden. Het is griezelig hier de eerste aanzet te zien van de praktische uitvoering van een ziek idee. De getoonde handboeken van de SS tonen dat de nazi's niets overlieten aan het toeval. Het laatste object in de expositie is een tekening van een joodse gevangene die uit Treblinka vluchtte. Zo kiest het museum er bewust voor het laatste woord niet aan de nazi's te geven. Reden ook waarom de makers van de expositie samenwerkten met de joodse gemeenschap in Den Bosch. Wrang genoeg herinnert een monument voor de deur van het Design Museum aan het lot van de 293 Bossche joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog werden vermoord. De Duitse musea die hun objecten uitleenden, wilden er ook zeker van zijn dat de portretten van Hitler niet werden ingelijst en uitgelicht. Tonen ja, maar wel zonder lijst en kunstlicht. Voorwerpen van de SS liggen plat in vitrines en worden niet opgehangen.

Een expositie die veel vragen oproept

In een interview met radioprogramma OVT verklaarde museumdirecteur Timo de Rijk waarom hij al deze objecten wilde laten zien: "Zie het monster in de bek en probeer het te begrijpen". Design van het Derde Rijk wil vragen oproepen bij de bezoekers. Dan kan een vrij simpele vraag zijn als 'waarom werd het design van de Volkswagen Kever, ondanks zijn omstreden verleden, na de oorlog toch een succes?'. Een dieper gravende vraag is: welke rol speelt design in onze huidige maatschappij? Welke culturele idealen drukken onze smartphones, stations en servies tegenwoordig uit? En op welke manier zetten politici van tegenwoordig symbolen en design in voor hun eigen gewin? Design van het Derde Rijk is zeker geen ode aan de nazi's. Het zet je aan het nadenken en dat rechtvaardigt deze omstreden expositie.

Activiteiten rondom Design van het Derde Rijk

  • De expositie Design van het Derde Rijk is te zien tot 19 januari 2020 en is onderdeel van 75 jaar Vrijheid;
  • Het museum organiseert ook vier verschillende interactieve rondleidingen. Je bekijkt samen met de gids en andere bezoekers naar de objecten en na afloop is er de mogelijkheid voor een gesprek. Maximaal 15 bezoekers per rondleider;
  • Voor studenten en scholieren zijn speciale museumlessen gemaakt rondom de thema's Schuldig design en Wij en zij, kind in de oorlog;
  • Design Museum Den Bosch werkt voor deze tentoonstelling samen met Nationaal Monument Kamp Vught. Op vertoon van een ticket voor de tentoonstelling Design van het Derde Rijk krijgen bezoekers 25% korting op de entreeprijs bij de kassa van Nationaal Monument Kamp Vught. Bezoekers van Nationaal Monument Kamp Vught ontvangen een speciale kortingscode waarmee zij 25% korting op hun online ticketaankoop bij Design Museum Den Bosch ontvangen;
  • Tijdens het samenstellen van de expositie werkte het Design Museum actief samen met de nabestaanden van vermoorde Bossche joden. Op het museumraam dat uitkijkt op de voormalige synagoge staat een tekst over het lot van de joden van Den Bosch. Dat verhaal is ook onderdeel van de familieroute door de tentoonstelling. Daarnaast zal een aantal van de lezingen van het publieksprogramma in de voormalige synagoge plaatsvinden;
Foto 2. Twee propagandaposters uit nazi-Duitsland. Links: Een uitsnede van de affiche van de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn. Rechts: De moderne techniek in beeld met een foto van de zeppelin, het Duitse luchtschip dat al vóór de nazitijd was uitgevonden. Poster uit 1933. Beeldmateriaal van beide posters: Muenchener Stadtmuseum.

Kijk ook bij...

Laatst gewijzigd: 2019-09-27 14:17:37 · Gepubliceerd: 2019-09-06 09:46:12 - 2294